Nadzór Sądu Najwyższego nad uchwałami samorządu notarialnego

W dniu 8 maja 2014 r., w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości odbyło się seminarium zatytułowane „Przedmiotowy zakres nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego nad uchwałami samorządu notarialnego”. W spotkaniu oprócz członków sekcji cywilnej i ustrojowej IWS, uczestniczyli także licznie zaproszeni goście.  Z ramienia Ministerstwa Sprawiedliwości udział wzięli: Grażyna Kołodziejska (Zastępca Dyrektora Departamentu), Anna Rojek i Jarosław Kita (Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej), a także Rafał Reiwer i Ewa Stopyra  (Departament Sądów, Organizacji i Analiz). Ze strony notariatu w spotkaniu uczestniczyli Tomasz Janik (Prezes Krajowej Rady Notarialnej), Małgorzata Radziuk (Wiceprezes Krajowej Rady Notarialnej), Artur Kędzierski (Prezes Rady Izby Notarialnej w Warszawie), Anna Dańko – Roesler (Prezes Stowarzyszenia Notariuszy RP).

Referat wprowadzający do dyskusji wygłosił dr Piotr Rylski (IWS), prezentując wyniki analizy całokształtu orzecznictwa Sądu Najwyższego zapadłego w latach 1991-2013 ze skargi Ministra Sprawiedliwości o uchylenie uchwał organów samorządu notarialnego. Wskazał jak na gruncie tej instytucji była rozumiana sprzeczność uchwały z prawem i jakie postanowienia były dotychczas przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego. W konkluzjach z analizy empirycznej podkreślił niezwykłą skuteczność skarg wnoszonych przez Ministra Sprawiedliwości, z których zdecydowana większość została uwzględniona. Jednocześnie referent podkreślił daleko idącą ostrożność w ingerowaniu zarówno przez Ministra jak i Sąd Najwyższy w samodzielność uchwałodawczą organów notariatu, co wyrażało się w niewielkiej liczbie zaskarżonych uchwał i braku wskazywania w orzeczeniach dalszych wytycznych co do nowej uchwały w razie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Referent wskazał też na propozycje de lege ferenda, przede wszystkim zmierzające do poszerzenia kognicji Sądu Najwyższego przy kontrolowaniu uchwał organów samorządu notarialnego przez możliwość uwzględnienia naruszenia prawa z urzędu, poza podstawami skargi zgłoszonymi przez Ministra Sprawiedliwości.

Referat wywołał żywą i ciekawą dyskusję uczestników. Przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości podkreślali znaczenie instytucji skargi o uchylenie uchwały samorządu notarialnego jako istotnego instrumentu oddziaływania na samorząd notarialny oraz rolę wejścia w życie Konstytucji RP jako impulsu wpływającego na zwiększanie się liczby skarg kierowanych do SN. Jednocześnie wyraźnie wskazano, że większość uchwał samorządu notarialnego stanowią uchwały w sprawach indywidualnych, które ze względu na przysługującą stronom możliwość kontroli w trybie sądowo administracyjnym  nie są przedmiotem skarg ze strony Ministra Sprawiedliwości. 

Przedstawiciele notariatu wskazywali, że ogólna liczba uchwał zaskarżonych przez Ministra nie jest znacząca. Jednocześnie ich wątpliwości budzi praktyka, wedle której jedne uchwały są skarżone, a inne o podobnej treści zaskarżane już nie są. Wskazywano także, że orzecznictwo Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie także dla organów samorządu, gdyż stanowi one swoiste remedium na niedostatki legislacyjne. Ciekawy był także wątek podniesiony przez Pana Prezesa Artura Kędzierskiego, który wskazał, że w związku z wątpliwościami co do interpretacji nowych przepisów ustawowych organy samorządu notarialnego często są zmuszone podejmować uchwały w nadziei na ich zaskarżenie przez Ministra Sprawiedliwości, celem ustalenia prawidłowego rozumienia niejasnych przepisów prawa.

Ze strony Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości głos zabrali poza referentem także zastępca dyrektora IWS dr Roman Trzaskowski, dr Jacek Sadomski i mgr Mikołaj Wild. Dyskutanci podkreślili w sposób szczególny potrzebę odpowiedniego zdefiniowania pojęcia sprzeczności uchwały z prawem zwłaszcza w kontekście poruszonego w referacie wątku sprzeczności uchwały z zasadami etyki notariusza. Odnieśli się także do podniesionego w trakcie dyskusji ze strony przedstawicieli notariatu pomysłu przyznania samorządowi notarialnemu uprawnienia do wystąpienia do Sądu Najwyższego z prewencyjnym pytaniem prawnym co do zgodności mającej zapaść uchwały z prawem.   

W podsumowaniu spotkania referent odniósł się do podniesionych uwag i wskazał, że widząc iż instytucja skargi o uchylenie uchwały samorządu notarialnego stanowi często środek, którego wniesienie leży w interesie zarówno Ministra Sprawiedliwości jak i samorządu notarialnego należałoby rozważyć w przyszłości uregulowanie tego postępowania w znacznie mniej konfliktogennym trybie postępowania, jakim jest postępowanie nieprocesowe. Umożliwiłoby to podkreślenie publicznoprawnej funkcji tego środka, usunęłoby wątpliwości co do statusu uczestników tego postępowania i umożliwiło przyjęcie szerszej kognicji Sądu Najwyższego.

Wiadomość z serwisu: iws.org.pl