Deregulacja Zadań Publicznych Państwa

Założenia Projektu „Deregulacja Zadań Publicznych Państwa”

Fundacja na rzecz Bezpiecznego Obrotu Prawnego widząc potrzebę usprawnienia i uproszczenia obrotu prawnego w sprawach cywilnych przygotowała założenia projektu nazwanego roboczo „Deregulacja Zadań Publicznych Państwa”. 
Obsługa funkcjonowania osób prawnych i fizycznych realizowana przez państwo (sądy, organy administracji) jest w dalszym ciągu nieefektywna. Przejawia się to w dużej ilości procedur, często niezrozumiałych dla uczestników, w braku sprawności tej obsługi i jej kosztowności. Z Raportu Fundacji Republikańskiej z maja 2013 roku zatytułowanego „Szybciej, taniej, skuteczniej. Poprawa warunków obsługi prawnej osób fizycznych i osób prawnych w Polsce” wynika, że średni szacunkowy koszt postępowania cywilnego nieprocesowego w sądach rejonowych dla budżetu państwa w 2011 roku wynosił prawie 700,00 zł. Mając na uwadze zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawę sytuacji przedsiębiorców i konsumentów poprzez usprawnienie i przyspieszenie postępowań, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpiecznego obrotu, Fundacja na rzecz Bezpiecznego Obrotu Prawnego proponuje poniższe kierunki zmian. Zdajemy sobie sprawę, iż sformułowanie „Deregulacja Zadań Publicznych Państwa” do końca nie jest poprawne pod względem językowym (może należałoby uznać, iż w dużej mierze chodzi o deregulację wymiaru sprawiedliwości). Jednakże sformułowanie to wskazuje ideę tego projektu, a przede wszystkim na jego kierunek zmierzający do poprawy sprawności, szybkości i bezpieczeństwa postępowań poprzez odciążenie sądów i rozszerzenie uprawnień notariuszy w sferze jurysdykcji prewencyjnej. Żywimy nadzieję, że ocena tego projektu będzie pozytywna 
z punktu widzenia obywatela (w tym przedsiębiorcy) i państwa. Notariat już niejednokrotnie potwierdzał, że jest dobrym pomysłem na deregulację wymiaru sprawiedliwości, np. przeniesienie na zasadzie fakultatywności części postępowań spadkowych do notariatu. 
Zakres proponowanych zmian obejmuje: 
1.    Wprowadzenie fakultatywności drogi sądowej albo notarialnej:
1)    w postępowaniu przed krajowym rejestrem sądowym,
2)    w postępowaniu wieczystoksięgowym,
3)    w postępowaniu upominawczym i nakazowym,
w tym rozszerzenie zakresu czynności notarialnych o dokonywanie wpisów przez notariuszy w Krajowym Rejestrze Sądowym i w księgach wieczystych oraz dokonywanie czynności w postępowaniu upominawczym i nakazowym, o charakterze odpowiednio zbliżonym do aktualnych czynności referendarzy.
2.    Wprowadzenie (utworzenie) publicznych rejestrów: 
1)    umów majątkowych małżeńskich,
2)    testamentów,
3)    pełnomocnictw,
w tym rozszerzenie zakresu czynności notarialnych o dokonywanie wpisów w wymienionych rejestrach i dokonywanie czynności poszukiwawczych i poświadczających stan wpisów.
3.    Zmianę regulacji dotyczących notarialnego poświadczenia dziedziczenia poprzez rozszerzenie zakresu czynności notarialnych w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, w tym dopuszczenie uczestnictwa pełnomocników przy czynnościach związanych z notarialnym poświadczeniem dziedziczenia.
4.    Ograniczenie zakresu działania art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn, poprzez:
1)    dopuszczenie sporządzania przez notariuszy protokołów „ustalających wykaz składników majątku spadkowego” spełniających wymogi deklaracji podatkowej w zakresie podatku od spadków i darowizn, które to protokoły byłyby obowiązkowo przekazywane przez notariuszy naczelnikowi urzędu skarbowego i które umożliwiałyby dokonywanie czynności prawnych rozporządzających nabytymi w spadku składnikami majątkowymi wymienionymi w tym protokole, bez konieczności uprzedniego uzyskania zaświadczenia (zezwolenia) naczelnika urzędu skarbowego,
2)    wyłączenie obowiązku uzyskiwania stosownego zaświadczenia (zezwolenia) naczelnika urzędu skarbowego po czynnościach dokonywanych w formie aktu notarialnego.
    Podstawowymi założeniami rozszerzenia zakresu czynności notarialnych o czynności w postępowaniach rejestrowych są: 
1)    „zbliżenie” notarialnych czynności rejestrowych do wpisów dokonywanych przez referendarzy, z dopuszczeniem skargi na notarialne czynności rejestrowe, jako instytucji analogicznej do skargi na czynności referendarza,
2)    dobrowolność wyboru przez uczestników obrotu prawnego dokonywania wymienionych czynności w ramach istniejących już procedur bądź poprzez nowe czynności notarialne o charakterze rejestrowo-procesowym,
3)    dopuszczenie notarialnych czynności rejestrowych jako następczych do zdarzeń prawnych dokumentowanych przez notariusza wyłącznie w oparciu o podstawy wpisów, których „gospodarzem” jest ten notariusz, 
4)    rejestracja spółek, fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni i innych podmiotów podlegających rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, pod warunkiem, że notariusz dokonujący czynności rejestracyjnych uprzednio udokumentuje (sporządzi) niezbędne do wpisu dokumenty (akty erekcyjne, statuty, oświadczenia o objęciu i pokryciu udziałów/akcji, wyborze członków organów, wzory podpisów),
5)    rejestracja zmian wpisów dotyczących spółek, fundacji, stowarzyszeń, spółdzielni i innych podmiotów podlegających rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, pod warunkiem, że notariusz dokonujący czynności rejestracyjnych uprzednio udoku¬mentuje (sporządzi) niezbędne do wpisu dokumenty (zmiany umów i statutów, zmiany składów organów wymienionych podmiotów, wzory podpisów, oświadczenia o objęciu i pokryciu udziałów/akcji, oświadczenia o wniesieniu wkładów, itp.),
6)    rejestracja wpisów w postępowaniu wieczystoksięgowym będzie mogła nastąpić o ile notariusz dokonujący czynności rejestracyjnych uprzednio udokumentuje zdarzenie będące podstawą wpisu.
    W ramach tego projektu wydaje się być niezbędnym dokonanie zmian ustawy – Prawo o notariacie.